به گزارش ندای وارنا؛ فرونشست دیگر یک واژه علمی در گزارشهای فنی نیست بلکه زنگ خطر ملی است که اکنون در دشتهای ورامین، اصفهان و کرمان به بلندترین صدا رسیده است. جایی که زمین بیصدا فرو میرود اما آثارش بر زیرساختهای کشور بلندتر از هر هشدار رسمی شنیده میشود.
بنفشه زهرایی استاد دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری برنا با اشاره به اینکه فرونشست زمین پیامد عوامل گوناگون است تأکید کرد: در ایران مهمترین علت بروز این پدیده بهویژه در مناطق بحرانی همچون ورامین اصفهان و کرمان افت مداوم سطح آبهای زیرزمینی ناشی از برداشت بیش از ظرفیت تغذیه آبخوانهاست.
وی افزود: این وضعیت به معنای آن است که میزان آبی که از سفرههای زیرزمینی خارج میشود از حجم آبی که بهطور طبیعی وارد آنها میشود بسیار بیشتر بوده و همین عدم تعادل ساختاری سبب نشست تدریجی و غیرقابل بازگشت زمین شده است.
زهرایی با بیان اینکه فرونشست خسارت مستقیم به شریانهای حیاتی کشور وارد میکند گفت: جادهها خطوط راهآهن شبکههای انتقال حاملهای انرژی سامانههای توزیع آب و جمعآوری فاضلاب و حتی ساختمانهای مسکونی و عمومی در معرض آسیبهای جدی قرار دارند.
وی مهمترین ضایعه این فرآیند را از بین رفتن ظرفیت ذخیرهسازی آب در لایههای خاک دانست و تصریح کرد: آبخوانی که دچار فرونشست میشود بخشی از توان خود را برای نگهداری آب برای همیشه از دست میدهد.
وی توضیح داد: این پدیده غیرقابل بازگشت است بهگونهای که حتی با افزایش بارشها در سالهای آینده یا کاهش برداشت از منابع زیرزمینی نیز امکان بازگشت شرایط ذخیرهسازی آب به حالت اولیه وجود ندارد زهرایی افزود: برای جلوگیری از گسترش این بحران کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی ضرورت فوری دارد.
این استاد دانشگاه با اشاره به برنامه ملی سازگاری با کمآبی و طرح احیا و تعادلبخشی آبخوانها گفت: این برنامهها دقیقاً با هدف مهار فرونشست طراحی شدهاند اما توفیق اجرای آنها تاکنون محدود بوده است.
او خاطرنشان کرد: این طرحها مجموعهای از اقدامات شامل مقابله با برداشتهای غیرمجاز مدیریت بهینه مصرف و ارتقای بهرهوری آب در بخشهای شرب صنعت و کشاورزی را در بر میگیرند و تداوم و جدیت در اجرای آنها تنها راه مهار این بحران خاموش است.
در ایران بحران آب که با کاهش ۳۱ تا ۴۴ درصدی ورودی آب به سدها همراه شده است فشار بر منابع زیرزمینی را تشدید کرده و آمارها حکایت از فرونشست سالانه تا ۳۰ سانتیمتر در برخی مناطق دارد. براساس ارزیابیها بیش از ۳۰۰ دشت کشور در وضعیت بحرانی قرار دارند و ۶۰۹ دشت کشور، حدود ۷۰ درصد آن، ممنوعه شدهاند.
در نواحی کلیدی مانند ورامین، نرخ فرونشست بیش از ۲۰ سانتیمتر در سال گزارش شده و شرایط مشابه در دشتهای اطراف اصفهان و استان کرمان نیز به چشم میخورد.این آمار نشان میدهد برداشت بیش از اندازه از سفرههای زیرزمینی که بدون بازتولید مناسب صورت میگیرد عامل اصلی نشست زمین است.
بهعلاوه، مصرف روزانه آب در ایران بهویژه در بخش خانگی و کشاورزی بسیار بالاتر از استاندارد جهانی است و کاهش بارندگی در سالهای اخیر فشار را چند برابر کرده است.
در ورامین، پیریزی زیرساختهای حیاتی مانند خطوط ریلی در معرض خطر است ترکها و شکستگیها در خطوط حملونقل و لولهکشی آب و فاضلاب عمدتاً ناشی از تنشهای ناشی از نشست زمین هستند.در اصفهان پیامدهای مشابهی با آسیب دیدن شبکههای زیرساختی مشاهده شده، ترکهایی در خیابانها و زیرساختها در مناطق شهری به چشم آمده که دلیل اصلی آن فرونشست است.
در کرمان این بحران حادتر است نرخ فرونشست سالانه بیشتر از ۳۰ سانتیمتر برآورد میشود و برخی نواحی تا حد فروچاله پیش رفتهاند در حالی که کشور تنها ۵ تا ۱۰ سال فرصت دارد چنانچه اقدامی نشود.
با نشست خاک ظرفیت ذخیره آبخوان کاهش مییابد و حتی در صورت بارندگی، بازتولید آبخوان دشوار یا غیرممکن است..در نتیجه توان کشور در تأمین آب شرب کشاورزی و صنعت تضعیف میشود در کنار آن تغییر الگوی زهکشی و از بین رفتن قابلیت نگهداری آب در خاک زمینهساز سیلابهای ناگهانی و بیابانزایی میگردد. از سویی، آسیب به زیرساختهااز خطوط آب و فاضلاب تا راه و ساختمان هزینههای اقتصادی و انسانی سنگینی بر کشور تحمیل کرده است.
اعلام وصول پایگاه خبری